Fatima, s.a. – utjelovljenje Kur’ana

Kur’an je knjiga upute i vodič čovječanstvu. On sadrži znanstvene i zakonodavne pouke. Cilj ove božanske Knjige, objavljene ljudima, jeste da im razjasni smisao života i pruži temelje za oblikovanje životnog puta. Upravo stoga, u tom pogledu, ona predstavlja objašnjenje za svaku stvar i u potpunosti je rasvijetlila sve.

﴿… وَ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ وَ هُدًى وَ رَحْمَةً وَ بُشْرَىٰ لِلْمُسْلِمِينَ﴾

… i objavili smo ti Knjigu kao objašnjenje za sve, kao uputu i milost, i kao radosnu vijest za muslimane.[1]

Budući da većini nije lahko dokučiti kur’ansko poimanje života i način života koji Kur’an zagovara, Uzvišeni Allah odabrao je predvodnike i uzorne ličnosti (أُسْوَة حَسَنَة) kako bi ljudi, promatrajući njihov način života, mogli dosegnuti one ciljeve koji su svrha i namjera odabira poslanika, slanja vjerovjesnika i objavljivanja nebeskih knjiga. Naime, spoznajni i filozofski dio objavljenih pouka za mnoge je ljude teško dostupan ili se sporo shvaća; međutim, ljudi se mogu praktično okoristiti načinom života predvodnika i na taj način dosegnuti iste te spoznaje. Iz tog razloga Allah u kur’anskim ajetima predstavlja uzore među kojima Poslanik, s.a.v.a., i Ehli-bejt, a.s., zauzimaju vrhunski položaj, te zbog bezgriješnosti i čistoće u svome razumijevanju, djelovanju i motivima mogu bez ikakve sumnje i prigovora biti uzori koji se slijede.

﴿لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللهَ كَثِيرًا﴾

Doista, vi u Allahovome Poslaniku imate uzor prekrasni – za onoga ko nade polaže u Allaha i Dan posljednji, te ko zna često Allaha spomenuti.[2]

﴿إِنَّمَا يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا﴾

… uistinu, i samo je tako, Porodico Doma, da Allah želi nevaljaštine od vas odagnati i temeljito vas očistiti …[3]

Uzvišeni Allah u ajetima, kao što su 55. ajet sure El-Mā’ide[4], 59. ajet sure En-Nisā’[5], te ajeti sure El-Insān i slični njima, nastoji objasniti kako ovi velikani, kao istinski vjernici, u potpunosti mogu biti uzori svima, a posebno onima čija je moć shvaćanja i razumijevanja uzvišenih objava vrlo mala i slaba, te nisu u stanju steći ispravnu spoznaju i razumijevanje istih, niti na temelju toga ocrtati i predočiti filozofiju svoga života i oblikovati svoj stil življenja. Stoga se široke narodne mase mogu obratiti načinu života ovih časnih predvodnika, koji su zaštitnici (evlije) bez grijeha, te tako usvojiti kur’anski način života i postići savršenstvo i sreću na ovome i budućem svijetu.

Na temelju spomenutih ajeta, ove Božije evlije, među kojima je i hazreti Fatima Zehra, s.a., predstavljaju najbolje uzore čovječanstvu jer su oni utjelovljenje kur’anskih načela. Allah i Poslanik, s.a.v.a., u više su navrata hvalili savršenstva hz. Fatime, s.a., a Poslanik ju je predstavio kao prvakinju žena. Prema tome, ona, s.a., je prvakinja nad cijelom kreacijom i na ovome i na budućem svijetu, nalazeći se na položaju savršenog i potpunog Božijeg očitovanja.

Fatima, s.a. – tumač Kur’ana

Ona, s.a., baš kao što je utjelovljenje kur’anskih ajeta i živi Kur’an – kao što su to i Zapovjednik pravovjernih Imam Ali, a.s., i drugi Imami iz Ehli-bejta, a.s. – isto tako je i tumač i komentator Kur’ana.

Iako je Kur’an sam po sebi jasan i razgovijetan[6], nema sumnje da on istovremeno sadrži duboka i zahtjevna značenja[7], čije je razumijevanje za većinu ljudi težak zadatak. Upravo zbog toga potrebno je Poslanikovo, s.a.v.a., podučavanje kako bi ljude poučio njegovim uzvišenim značenjima.

﴿رَبَّنَا وَ ابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ﴾

Gospodaru naš, pošalji im poslanika iz njihove sredine, koji će im kazivati Tvoje znamenje, davati im o Knjizi i mudrosti učenje, i dovesti ih u očišćenje, jer Ti si, uistinu, Silni i Premudri![8]

﴿كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِّنكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَ يُزَكِّيكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُعَلِّمُكُم مَّا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ﴾

Zbog toga smo vam i jednog poslanika iz vaše sredine poslali, koji će vam kazivati Naše ajete, dovesti vas u očišćenje, davati vam o Knjizi i Mudrosti učenje i poučiti vas onome što vam nepoznato bijaše.[9]

﴿هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ﴾‏

On je Taj što je nepismenima uputio poslanika iz njihove sredine, koji će im kazivati ajete Njegove, te ih dovesti u očišćenje, davati im o Knjizi i Mudrosti učenje, jer su, zaista, ranije bili u očiglednoj zabludi.[10]

Uzvišeni Allah izričito predstavlja Poslanika, s.a.v.a., odgovornim za objašnjavanje i tumačenje Kur’ana kada kaže:

﴿… وَ أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ﴾

… a tebi smo spustili Opomenu da bi objasnio ljudima ono što objavljeno im je, jer možda će da promisle.[11]

﴿وَ مَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ هُدًى وَ رَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ﴾‏

A Knjigu ti nismo spustili osim da im objasniš ono oko čega su se razilazili – kao uputu i milost za pravovjerne ljude.[12]

Dakle, jedna od najvažnijih zadaća Allahovog Poslanika, s.a.v.a., jeste poučavanje kur’anskim pojmovima te njihovo tumačenje i objašnjavanje, kako bi se stvorila osnova za razumijevanje i razmišljanje.

Ova odgovornost se ne može ograničiti samo na period Poslanikovog, s.a.v.a., života; jer dolaze i druge generacije, a prilike nisu takve da se sve kur’anske spoznaje mogu izreći u jednom kratkom vremenskom razdoblju. Zbog toga se određuju božanski opunomoćenici i evlije, obdareni bezgrješnošću i čistoćom, koji preuzimaju ovu odgovornost i nastavljaju je kao produžetak poslaničke misije kroz imamet i skrbništvo (velajet). Upravo zato Poslanik, s.a.v.a., stavlja Kur’an uz Ehli-bejt, a.s., a ne uz sunnet, kako bi se znalo da Kur’an uvijek treba tumače koji će ga razjašnjavati; baš kao što je društvu potrebno vođstvo kojem će se vraćati u životnim pitanjima, posebno u politici i društvenim tokovima, kako bi im u smutnjama, sumnjama i previranjima bili putokaz, spasitelji i zaštita od stranputice.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنكُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَ الرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلًا﴾

O vi koji vjerujete! Allahu se pokoravajte, a pokoravajte se i Poslaniku Njegovome, te onima koji vas vode. Ako se u nečemu raziđete, onda se u vezi s tim Allahu i Poslaniku obratite, ukoliko u Allaha i u Dan posljednji vjerujete – to je za vas bolje i to je ljepše rješenje.[13]

Stoga Allahov Poslanik, s.a.v.a., izričito naglašava neraskidivu vezu između Kur’ana i Ehli-bejta, a.s., kazujući:

إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِ لَنْ تَضِلُّوا بَعْدِي، أَحَدُهُمَا أَعْظَمُ مِنَ الْآخَرِ: كِتَابُ اللهِ، حَبْلٌ مَمْدُودٌ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ، وَ عِتْرَتِي أَهْلُ بَيْتِي، وَ لَنْ يَتَفَرَّقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ، فَانْظُرُوا كَيْفَ تَخْلُفُونِي فِيهِمَا.

Zaista vam ostavljam nešto, ako ga se budete čvrsto držali, nikada nećete zalutati nakon mene. Jedno od njih dvoje veće je od drugoga: Allahovu Knjigu, uže pruženo od neba do Zemlje, i svoju porodicu Ehli-bejt. Njih dvoje se nikada neće razdvojiti sve dok mi ne dođu na Vrelo. Zato pazite kako ćete se prema njima odnositi nakon moje smrti.[14]

Također, Poslanik, s.a.v.a., kaže:

نَحْنُ أَهْلُ الْبَیْتِ شَجَرَةُ النُّبُوَّةِ، وَ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِکَةِ وَ أَهْلُ الْبَیْتِ الرِّسَالَة، وَ أَهْلُ بَیْتِ الرَّحْمَةِ وَ مَعْدَنُ الْعِلْمِ

Mi, Ehli-bejt, stablo smo poslanstva, mjesto dolaženja i odlaženja meleka, porodica poslanice, dom milosti i rudnik znanja.[15]

أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِيٌّ بَابُهَا، فَمَنْ أَرَادَ الْعِلْمَ فَلْيَأْتِهِ مِنْ بَابِهِ

Ja sam grad znanja, a Ali je njegova kapija. Ko želi steći znanje, neka mu pristupi kroz njegovu kapiju.[16]

Ili na drugom mjestu, Poslanik, s.a.v.a., kazao je:

عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ أَعْلَمُ النَّاسِ بِاللهِ وَ أَكْثَرُ النَّاسِ حُبًّا وَ تَعْظِيمًا لِأَهْلِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ

Ali ibn Ebu Talib najupućeniji je u spoznaju Allaha i najviše od svih ljudi voli i veliča sljedbenike “Nema božanstva osim Allaha”.[17]

Imam Ali, a.s., je također kazao:

عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ كُلُّ بَابٍ يَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ

Poučio me je hiljadu kapija znanja, pri čemu se iz svake kapije otvara još hiljadu kapija.[18]

Budući da su u kur’anskim ajetima i predajama istaknuti naučni i praktični položaj hazreti Fatime, s.a., kao pripadnice bezgrješnog[19] Ehli-bejta, a.s., i njena povezanost s onima kojima je povjerena Opomena[20], potrebno je, radi razumijevanja Kur’ana, obratiti se njoj, s.a., kako bi nam protumačila njegove uzvišene istine. Svakako, iz predaja se dâ zaključiti da je ona, s.a., u svom kratkom životnom vijeku, koji nije potrajao dulje od 18 proljeća, izvrsno obavila ovu važnu zadaću te se riječju i djelom posvetila tumačenju Kur’ana.

Objašnjenje filozofije propisa

Hz. Fatima Zehra, s.a., u jednoj od svojih hutbi i govora razrađuje uzvišena značenja Kur’ana koja su izvan dosega onih koji nisu bezgriješni. U svojoj hutbi ona ukazuje na filozofiju vjerskih propisa kako bi pokazala koliko je po svom znanju, shvaćanju i razumijevanju kur’anskih pojmova nadmašila sve druge.

Vrlina ove časne ličnosti, s.a., koju je Poslanik, s.a.v.a., opisao kao huriju u ljudskom obličju i koja se ne ubraja u obične smrtnike, toliko dolazi do izražaja u njezinim hutbama da se čini kao da govori sam Poslanik, s.a.v.a. To je činjenica koju su čak i njezini neprijatelji i protivnici priznali i više puta isticali.

Pogledom na hutbu koju je hz. Fatima, s.a., održala ženama muhadžira, može se sagledati razina i stupanj njezine spoznaje, koja je viša i uzvišenija od spoznaje Poslanikovih, s.a.v.a., ashaba, izuzev Zapovjednika pravovjernih Imama Alija, a.s., te Hasana i Husejna, a.s., unučadi Allahova Poslanika, s.a.v.a.

Kao primjer, ona u toj hutbi kazuje:

فَجَعَلَ اللهُ ‌الْإِيمَانَ تَطْهِيرًا لَكُمْ مِنَ الشِّرْكِ، وَ الصَّلَاةَ تَنْزِيهًا لَكُمْ عَنِ الْكِبْرِ، وَ الزَّكَاةَ تَزْكِيَةً لِلنَّفْسِ، وَ نَمَاءً فِي الرِّزْقِ، وَ الصِّيَامَ تَثْبِيتًا لِلْإِخْلَاصِ، وَ الْحَجَّ تَشْيِيدًا لِلدِّينِ، وَ الْعَدْلَ تَنْسِيقًا لِلْقُلُوبِ، وَ طَاعَتَنَا نِظَامًا لِلْمِلَّةِ، وَ إِمَامَتَنَا أَمَانًا مِنَ الْفُرْقَةِ، وَ الْجِهَادَ عِزًّا لِلْإِسْلَامِ، وَ الصَّبْرَ مَعُونَةً عَلَى اسْتِيجَابِ الْأَجْرِ، وَ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَةً لِلْعَامَّةِ، وَ بِرَّ الْوَالِدَيْنِ وِقَايَةً مِنَ السَّخَطِ، وَ صِلَةَ الْأَرْحَامِ مَنْسَاةً فِي الْعُمْرِ، وَ مَنْمَاةً لِلْعَدَدِ، وَ الْقِصَاصَ حِصْنًا لِلدِّمَاءِ، وَ الْوَفَاءَ بِالنَّذْرِ تَعْرِيضًا لِلْمَغْفِرَةِ، وَ تَوْفِيَةَ الْمَكَايِيلِ وَ الْمَوَازِينِ تَغْيِيرًا لِلْبَخْسِ، وَ النَّهْيَ عَنْ شُرْبِ الْخَمْرِ تَنَزِيهًا عَنِ الرِّجْسِ، وَ اجْتِنَابَ الْقَذْفِ حِجَابًا عَنِ اللَّعْنَةِ، وَ تَرْكَ السِّرْقَةِ إِيجَابًا لِلْعِفَّةِ، وَ حَرَّمَ اللهُ الشِّرْكَ إِخْلَاصًا لَهُ بِالرُّبُوبِيَّةِ.

Allah je iman učinio sredstvom vašeg očišćenja od mnogoboštva, namaz sredstvom vašeg oslobađanja od oholosti, zekat sredstvom pročišćenja duše i uvećanja opskrbe, post sredstvom učvršćivanja iskrenosti, hadždž sredstvom jačanja vjere, pravdu sredstvom uspostavljanja sklada među ljudima, pokornost nama sredstvom očuvanja poretka ummeta, naše imamstvo sredstvom zaštite od razjedinjenosti, džihad sredstvom jačanja časti islama, strpljivost sredstvom stjecanja nagrade, naređivanje dobra sredstvom opće dobrobiti, dobročinstvo prema roditeljima zaštitom od Božije srdžbe, održavanje rodbinskih veza sredstvom produženja života i uvećanja potomstva, odmazdu zaštitom ljudskih života, ispunjavanje zavjeta sredstvom zadobijanja oprosta, potpuno i pravedno mjerenje i vaganje sredstvom suzbijanja zakidanja, zabranu pijenja vina sredstvom očišćenja od nečistoće, izbjegavanje potvaranja zaštitom od prokletstva, a napuštanje krađe sredstvom očuvanja čestitosti. Allah je zabranio mnogoboštvo kako bi se iskreno priznalo Njegovo gospodstvo…[21]

---

[1] En-Nahl (16), 89.

[2] El-Ahzāb (33), 21.

[3] El-Ahzāb (33), 33.

[4] El-Mā’ide (5), 55; Uistinu, i samo je tako, da su vam Allah i Njegov Poslanik zaštitnici, te pravovjernici, koji namaz obavljaju i zekat daju, pritom se klanjajući.

[5] En-Nisā’ (4), 59; O vi koji vjerujete! Allahu se pokoravajte, a pokoravajte se i Poslaniku Njegovome, te onima koji vas vode. Ako se u nečemu raziđete, onda se u vezi s tim Allahu i Poslaniku obratite, ukoliko u Allaha i u Dan posljednji vjerujete – to je za vas bolje i to je ljepše rješenje.

[6] En-Nahl (16), 89; … i objavili smo ti Knjigu kao objašnjenje za sve …

[7] El-Muzemmil (73), 5; Mi ćemo ti, uistinu, upućivati Besjedu koja teška je.

[8] El-Bekare (2), 129.

[9] El-Bekare (2), 151.

[10] El-Džumu‘a (62), 2.

[11] En-Nahl (16), 44.

[12] En-Nahl (16), 64.

[13] En-Nisā’ (4), 59.

[14] Sunenut-Tirmizi, sv. 1, poglavlje 46, predaja 3788; El-Ma‘rifetu vet-tārīh, sv. 1, str. 536; Tertībul emālil hamīsijje, str. 738; El-Džerhu vet-ta‘dīl, 1128; Et-Takrību vet-tehzīb, 4803; Tehzībul kemāl, 26/297; Tehzibut-tehzib, 660.

[15] Usdul-gābe fī ma‘rifetis-sahābe, 3035 – ‘Abdullah ibn ‘Āiz es-Sumāli, str. 292.

[16] Hidājetur-ruvāt ilā tahrīdži ehādīsil mesābīhi vel miškāt, sv. 5, str. 428; Šerhul ilmām bi ehādīsil ahkām, sv. 3, str. 524; Tehzībul kemāl, sv. 11, str. 462; Kitābul mevdū‘āt minel ehādisil merfū‘āt, sv. 2, str. 113.

[17] Subulul hudā ver-rešād, sv. 11, str. 298.

[18] El-Medžrūhīn minel muhaddisīn, sv. 1, str. 507; El-Kāmilu fī du‘afāir-ridžāl, sv. 4, str. 211, predaja 5921; Tārīhu medīneti Dimešk, sv. 42, str. 385; El-‘Ilelul-mutenāhije fil ehādīsil vāhije, sv. 1, str. 221, predaja 347.

[19] El-Ahzāb (33), 33; El-Insān (76), 5-9.

[20] En-Nahl (16), 43; El-Enbija (21), 7.

[21] Rijāhīnuš-šerī‘a, sv. 1, str. 312.